Η επιλογή αυτή φαίνεται τεχνική, όμως στην πράξη συνδέεται με κάτι βαθύτερο. Η σιωπή του τηλεφώνου λειτουργεί για πολλούς σαν ένας μικρός τρόπος επανάκτησης ελέγχου, ειδικά μέσα σε μια καθημερινότητα όπου όλα μοιάζουν να ζητούν άμεση ανταπόκριση.
Η συνεχής διαθεσιμότητα έχει πραγματικό κόστος
Όταν κάποιος είναι μονίμως προσβάσιμος, ένα μέρος της προσοχής του μένει σε επιφυλακή. Ακόμη κι αν βρίσκεται με την οικογένειά του, εργάζεται, ξεκουράζεται ή μιλά με φίλους, ένα κομμάτι του νου του περιμένει το επόμενο μήνυμα ή την επόμενη κλήση.
Το κινητό έχει κάνει αυτή τη συνθήκη εύκολη και σχεδόν αυτονόητη. Η δυνατότητα να σε βρουν ανά πάσα στιγμή μετατρέπεται σταδιακά σε υποχρέωση να απαντάς. Αυτό αφορά τον εργαζόμενο που ανταποκρίνεται και μετά το ωράριο, τον γονιό που φοβάται μήπως προκύψει κάτι επείγον, αλλά και εκείνον τον άνθρωπο που όλοι θεωρούν «σίγουρη λύση» όταν υπάρχει πρόβλημα.
Σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις, η απομάκρυνση από την οθόνη μπορεί να μοιάζει σχεδόν σαν απομάκρυνση από τις ίδιες τις ευθύνες. Δεν είναι μόνο το μήνυμα που έχει ήδη έρθει. Είναι η προσδοκία ότι μπορεί να έρθει και άλλο, και ότι θα χρειαστεί να το διαχειριστείς χωρίς καθυστέρηση. Αυτή η χαμηλής έντασης επιφυλακή επηρεάζει το πώς κυλά η μέρα. Η προσοχή δεν μένει σταθερή, αλλά κόβεται σε μικρά τμήματα, συχνά προσαρμοσμένα στις ανάγκες των άλλων. Ακόμη και οι στιγμές ησυχίας δεν είναι απολύτως ήρεμες, αφού το σώμα και το μυαλό μοιάζουν να περιμένουν το επόμενο σήμα.
Η «ψηφιακή εγρήγορση» και οι διακοπές της προσοχής
Η ψυχίατρος Marlynn Wei έχει αναφερθεί στην έννοια της μόνιμης εσωτερικής επαγρύπνησης για ειδοποιήσεις, ακόμη και όταν το τηλέφωνο δεν χρησιμοποιείται εκείνη τη στιγμή. Η κατάσταση αυτή δεν φαίνεται πάντα έντονα, αλλά δρα υπόγεια και επηρεάζει την παρουσία, τη συγκέντρωση και την αίσθηση ηρεμίας.
Όσο πιο συχνά κάποιος ελέγχει την οθόνη, τόσο πιο εύκολα εκπαιδεύεται να περιμένει νέα ερεθίσματα. Αυτό κάνει δυσκολότερη τη συγκέντρωση σε μια συζήτηση, σε μια εργασία ή ακόμη και σε απλές στιγμές ξεκούρασης. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η διάρκεια της διακοπής, αλλά η συχνότητά της.
Έρευνα του Hippolyte Fournier στο Πανεπιστήμιο της Λωζάνης έχει δείξει ότι ακόμη και μία μόνο ειδοποίηση μπορεί να επιβραδύνει προσωρινά την πνευματική επεξεργασία, ακόμη κι όταν το περιεχόμενό της δεν είναι άμεσα ορατό. Με άλλα λόγια, η ίδια η διακοπή αρκεί για να μετακινήσει την προσοχή πριν καν αποφασίσει κανείς αν θέλει να απαντήσει.
Γιατί το αθόρυβο δεν είναι αδιαφορία
Συχνά υπάρχει η εντύπωση ότι όποιος βάζει το κινητό του στο αθόρυβο απομακρύνεται από τους άλλους. Στην πραγματικότητα, πολλοί το κάνουν ακριβώς για να μπορούν να είναι περισσότερο παρόντες εκεί που βρίσκονται. Η ειδοποίηση δεν διακόπτει μόνο με ήχο ή δόνηση. Διακόπτει και με την απλή παρουσία της στην οθόνη. Αν δεις ποιος καλεί ή τι έφτασε ως μήνυμα, η εσωτερική διεργασία έχει ήδη ξεκινήσει. Θα απαντήσεις τώρα; Θα το αφήσεις για αργότερα; Είναι επείγον ή όχι; Ακόμη και όταν επιλέγεις να μην ασχοληθείς, μένει για λίγο ένα ίχνος έντασης ή ενοχής.
Η σίγαση αφαιρεί αυτό το πρώτο τράβηγμα της προσοχής. Δεν υπάρχει άμεση ώθηση να αξιολογήσεις, να εξηγήσεις ή να πάρεις απόφαση μέσα σε δευτερόλεπτα. Ελέγχεις το τηλέφωνο όταν εσύ το επιλέξεις, όχι όταν στο υπαγορεύσει η συσκευή.
- Μειώνει τις συνεχείς μικροδιακοπές μέσα στην ημέρα.
- Βοηθά στη συγκέντρωση σε δουλειά, ξεκούραση και προσωπικές σχέσεις.
- Περιορίζει το άγχος που προκαλεί η διαρκής αναμονή.
- Μεταφέρει τον έλεγχο του χρόνου ξανά στον χρήστη.
Όταν η άμεση ανταπόκριση γίνεται μέρος της ταυτότητας
Για ορισμένους ανθρώπους, η ειδοποίηση δεν σημαίνει απλώς επικοινωνία. Συνδέεται με την αίσθηση ότι κάποιος τους χρειάζεται. Έτσι, ακόμη και ένα απλό μήνυμα μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερο ψυχικό βάρος από όσο φαίνεται.
Αυτό παρατηρείται συχνά σε όσους έχουν μάθει από νωρίς να φροντίζουν, να συντονίζουν ή να επιλύουν καταστάσεις για άλλους. Ο αξιόπιστος φίλος, το μεγαλύτερο αδερφό, ο άνθρωπος που πάντα «θα το τακτοποιήσει». Με τον χρόνο, αυτή η στάση μπορεί να πάψει να μοιάζει με επιλογή και να βιώνεται σαν σταθερή υποχρέωση.
Η ψυχολόγος Paula Durlofsky έχει επισημάνει ότι η χρόνια φροντίδα των άλλων συχνά έχει ρίζες στην παιδική ηλικία, ειδικά όταν το περιβάλλον απαιτούσε αυξημένη συναισθηματική προσαρμογή. Τότε, η επαγρύπνηση μαθαίνεται ως τρόπος διατήρησης της σύνδεσης. Στην ενήλικη ζωή, όμως, μπορεί να εμφανίζεται σαν χαρακτηριστικό προσωπικότητας και όχι σαν μαθημένη συμπεριφορά.
Γι’ αυτό και η απομάκρυνση από το κινητό προκαλεί σε κάποιους ενοχή. Η σιωπή μοιάζει σαν να σημαίνει εγκατάλειψη, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να είναι απλώς ένα αναγκαίο όριο. Η φροντίδα παραμένει, αλλά δεν χρειάζεται να εκφράζεται κάθε στιγμή μέσω άμεσης απάντησης.
Τι κερδίζει κάποιος όταν μειώνει τις ειδοποιήσεις
Όταν το κινητό μένει στο αθόρυβο για λίγη ώρα, πολλοί παρατηρούν αρχικά μια εσωτερική δυσφορία. Πολύ γρήγορα, όμως, εμφανίζεται και κάτι διαφορετικό: η αίσθηση ότι ο χρόνος ξαναγίνεται ενιαίος. Ένα γεύμα ολοκληρώνεται χωρίς διακοπές. Μια συζήτηση κυλά χωρίς κλεφτές ματιές στην οθόνη. Η εργασία προχωρά με λιγότερες μετατοπίσεις προσοχής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άλλοι έχουν μικρότερη σημασία. Σημαίνει ότι το επείγον των άλλων δεν χρειάζεται να γίνεται αυτόματα προσωπική προτεραιότητα. Κάποια μηνύματα μπορούν να περιμένουν. Ορισμένες καταστάσεις δεν απαιτούν άμεση επίλυση. Και η καθυστέρηση στην απάντηση δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με αδιαφορία.
Η πιο ουσιαστική αλλαγή είναι ίσως η εξής: γίνεται πιο ξεκάθαρο ότι μπορεί κανείς να νοιάζεται και ταυτόχρονα να βάζει όρια. Να είναι παρών στη σχέση, χωρίς να είναι διαθέσιμος κάθε λεπτό της ημέρας. Η φροντίδα και η μόνιμη ετοιμότητα δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Τελικά, το αθόρυβο κινητό δεν αποτελεί άρνηση επικοινωνίας. Για πολλούς, είναι ένας πρακτικός τρόπος να προστατεύσουν την προσοχή, την ηρεμία και την αίσθηση προσωπικού χρόνου. Μέσα σε μια εποχή συνεχών ειδοποιήσεων, αυτή η μικρή επιλογή μπορεί να λειτουργήσει σαν ουσιαστικό όριο ανάμεσα στην πραγματική διαθεσιμότητα και στην εξάντληση.
0 σχόλια: