Και εδώ βρίσκεται μία από τις πιο δύσκολες αλήθειες της ενήλικης ζωής. Σύμφωνα με την ψυχολογία, το πιο επώδυνο κομμάτι της γήρανσης δεν είναι απαραίτητα η έλλειψη ανθρώπων γύρω μας, αλλά η συνειδητοποίηση ότι ορισμένες φιλίες υπήρχαν μόνο επειδή εμείς φροντίζαμε να παραμένουν ζωντανές.
Πολλοί άνθρωποι κάποια στιγμή κάνουν ένα μικρό «πείραμα»: σταματούν να στέλνουν πρώτοι μήνυμα, να τηλεφωνούν ή να οργανώνουν τις συναντήσεις. Και περιμένουν. Όταν όμως οι μέρες γίνονται εβδομάδες και το τηλέφωνο παραμένει σιωπηλό, αυτή η σιωπή μπορεί να αποδειχθεί πιο οδυνηρή από έναν καβγά ή μια ανοιχτή σύγκρουση.
Η απώλεια μιας φιλίας που δεν μοιάζει με απώλεια
Το ιδιαίτερο με αυτές τις φιλίες είναι ότι σπάνια τελειώνουν με έναν ξεκάθαρο τρόπο.
Δεν υπάρχει ένα μεγάλο γεγονός, μια ρήξη ή ένα οριστικό αντίο. Απλώς, κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι η σχέση συνέχιζε να υπάρχει επειδή εσύ αναλάμβανες όλη την προσπάθεια.
Γι' αυτό και η απώλειά τους είναι δύσκολο να αναγνωριστεί ακόμη και από εμάς τους ίδιους. Όταν μια φιλία σβήνει αθόρυβα, οι γύρω μας συνήθως δεν αντιλαμβάνονται ότι έχει αλλάξει κάτι. Κι έτσι, πολλές φορές, μένουμε μόνοι με ένα συναίσθημα πένθους που δεν ξέρουμε καν πώς να ονομάσουμε.
Οι ερευνητές που μελετούν τις φιλίες στις μεγαλύτερες ηλικίες επισημαίνουν ότι η επιστήμη έχει δώσει μεγάλη έμφαση στα οφέλη της φιλίας, τη συντροφικότητα, την υποστήριξη, την αίσθηση του ανήκειν. Ωστόσο, οι απογοητεύσεις, οι ανισορροπίες και οι διαψεύσεις προσδοκιών αποτελούν επίσης μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας.
Γιατί οι μονόπλευρες φιλίες μάς εξαντλούν
Η ψυχολογία εξηγεί το φαινόμενο μέσα από τη λεγόμενη «θεωρία της ισότητας» (equity theory).
Σύμφωνα με αυτήν, οι άνθρωποι νιώθουν μεγαλύτερη ικανοποίηση όταν οι σχέσεις τους βασίζονται σε μια σχετική ισορροπία ανάμεσα στο δούναι και λαβείν.
Στις φιλίες, όμως, η προσφορά δεν είναι πάντα εμφανής. Είναι το μήνυμα που θα στείλεις όταν ο άλλος περνά δύσκολα. Είναι τα γενέθλια που θυμάσαι. Είναι η πρωτοβουλία να βρεθείτε για έναν καφέ. Είναι η συναισθηματική εργασία που δεν φαίνεται αλλά κρατά μια σχέση ζωντανή.
Όταν αυτή η προσπάθεια προέρχεται σταθερά από τον έναν άνθρωπο, η φιλία αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με υποχρέωση παρά με μια αμοιβαία σύνδεση.
Μάλιστα, έρευνα του MIT έδειξε ότι μόλις το 53% των φιλιών που δήλωναν οι συμμετέχοντες ήταν πραγματικά αμφίδρομες. Με άλλα λόγια, μόνο στις μισές περίπου περιπτώσεις και οι δύο άνθρωποι θεωρούσαν ο ένας τον άλλον φίλο στον ίδιο βαθμό.
Γιατί αυτό πονά περισσότερο όσο μεγαλώνουμε
Στα νεανικά χρόνια, οι φιλίες συντηρούνται συχνά από την καθημερινότητα. Το σχολείο, το πανεπιστήμιο, η δουλειά και οι κοινές δραστηριότητες δημιουργούν φυσικές ευκαιρίες επαφής.
Με τα χρόνια, όμως, αυτό το πλαίσιο αλλάζει. Οι υποχρεώσεις αυξάνονται, οι άνθρωποι μετακομίζουν, δημιουργούν οικογένειες ή έρχονται αντιμέτωποι με νέες προκλήσεις. Οι φιλίες που παραμένουν ζωντανές είναι συνήθως εκείνες που και οι δύο πλευρές επιλέγουν συνειδητά να διατηρήσουν.
Η ψυχολόγος Laura Carstensen από το Πανεπιστήμιο Stanford υποστηρίζει ότι όσο αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο ως πιο περιορισμένο, τόσο περισσότερο στρεφόμαστε σε σχέσεις που έχουν πραγματικό συναισθηματικό νόημα. Αυτός είναι και ο λόγος που οι φιλίες μπορεί να γίνονται λιγότερες, αλλά πολύ πιο ουσιαστικές.
Τι μας προστατεύει πραγματικά από τη μοναξιά
Τα επιστημονικά δεδομένα είναι ξεκάθαρα:
Η ποιότητα των σχέσεων μετρά περισσότερο από την ποσότητά τους.
Οι ουσιαστικές φιλίες συνδέονται με καλύτερη ψυχική υγεία, μεγαλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα και υψηλότερα επίπεδα ευεξίας.
Ο ψυχίατρος Robert Waldinger, επικεφαλής της διάσημης μελέτης του Harvard για την ανθρώπινη ανάπτυξη, έχει μάλιστα παρομοιάσει τις επιπτώσεις της μοναξιάς στην υγεία με εκείνες του καπνίσματος και του αλκοολισμού.
Ίσως, λοιπόν, το πιο δύσκολο κομμάτι του να μεγαλώνεις να μην είναι ότι οι άνθρωποι γύρω σου λιγοστεύουν. Ίσως να είναι η στιγμή που καταλαβαίνεις ποιες σχέσεις άντεξαν στον χρόνο επειδή υπήρχε αμοιβαιότητα και ποιες υπήρχαν μόνο επειδή εσύ δεν σταμάτησες ποτέ να προσπαθείς.
0 σχόλια: