Το πρώτο συμπέρασμα είναι ότι η εικόνα της αντιπολίτευσης γίνεται ακόμη πιο σύνθετη, πιο πολύπλοκη. Μέχρι πρότινος η συζήτηση περιστρεφόταν γύρω από το αν το ΠΑΣΟΚ μπορούσε να παγιωθεί ως βασικός εκφραστής του προοδευτικού χώρου ή αν θα άφηνε ανοιχτό πεδίο για επιστροφές και νέες πρωτοβουλίες. Η επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα με έναν νέο πολιτικό φορέα και η ταυτόχρονη κάθοδος της Μαρίας Καρυστιανού δημιουργούν ένα τελείως διαφορετικό σκηνικό: πλέον δεν υπάρχει μόνο ο ανταγωνισμός για τη δεύτερη θέση, αλλά μια συνολική ανακατανομή επιρροής και πολιτικής εκπροσώπησης, που μένει να αποτυπωθεί, έστω ως μια πρώτη κατανομή δυνάμεων, στις δημοσκοπήσεις του προσεχούς διαστήματος.
Η «ΕΛΑΣ» του Αλέξη Τσίπρα εμφανίζεται ως μια προσπάθεια πολιτικής επιστροφής με σαφές ιδεολογικό στίγμα. Η επιλογή του ονόματος, οι αναφορές στην ευρύτερη αριστερή παράδοση και η πρόσκληση για μια «προοδευτική πανστρατιά» δείχνουν ότι ο πρώην πρωθυπουργός επιδιώκει να επανασυσπειρώσει ένα ακροατήριο που απομακρύνθηκε τα προηγούμενα χρόνια, και ταυτόχρονα να εκφράσει ένα πιο διευρυμένο προοδευτικό μπλοκ. Το θετικό για τον ίδιο είναι ότι επιστρέφει με ισχυρή αναγνωρισιμότητα, σαφές πολιτικό αποτύπωμα και δεδομένη εμπειρία διακυβέρνησης, στοιχεία που εξακολουθούν να έχουν ειδικό βάρος σε ένα κομμάτι του εκλογικού σώματος.
Την ίδια στιγμή, όμως, το εγχείρημα κουβαλά αναπόφευκτα και το βάρος του παρελθόντος. Για ένα τμήμα ψηφοφόρων, ο Αλέξης Τσίπρας παραμένει πρόσωπο με ισχυρή επιρροή και πολιτική εμβέλεια, αλλά για ένα άλλο, παραμένει στενά συνδεδεμένος με παλιές συγκρούσεις και διχασμούς. Αυτό σημαίνει ότι η «ΕΛΑΣ» μπορεί να συσπειρώσει, αλλά είναι αρκετά πιο δύσκολο θα διεισδύσει σε ακροατήρια που αναζητούν κάτι εντελώς νέο και αποστασιοποιημένο από τις γνώριμες πολιτικές διαδρομές.
Στην άλλη πλευρά, η Μαρία Καρυστιανού με την «Ελπίδα» μπαίνει στο πολιτικό πεδίο με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Δεν διαθέτει την παραδοσιακή κομματική διαδρομή, ούτε κατά μείζονα λόγο φέρει βάρη ενός κυβερνητικού παρελθόντος, γεγονός που της επιτρέπει να απευθυνθεί σε ψηφοφόρους, οι οποίοι έχουν αποστασιοποιηθεί συνολικά από το πολιτικό σύστημα. Η παρουσία της έχει ήδη καταγραφεί ως παράγοντας ανακατανομής δυνάμεων στο σκηνικό της αντιπολίτευσης, καθώς προσελκύει ενδιαφέρον από διαφορετικές δεξαμενές: από πολίτες που αναζητούν μια νέα πολιτική έκφραση μέχρι ψηφοφόρους που θέλουν πιο έντονη, θεσμική και ηθική, αντιπαράθεση με το υπάρχον σύστημα.
Αυτό είναι και το βασικό πλεονέκτημά της: η εικόνα του νέου, του διαφορετικού και του μη φθαρμένου. Από την άλλη, ακριβώς επειδή εισέρχεται απότομα στην κεντρική πολιτική σκηνή, θα κριθεί πλέον με πολιτικά και όχι μόνο συμβολικά κριτήρια. Η κοινωνική δυναμική δεν μεταφράζεται αυτόματα σε κομματική αντοχή, και όσο πλησιάζει η συζήτηση προς τις εκλογές, τόσο περισσότερο θα απαιτηθεί συγκεκριμένος προγραμματικός λόγος, οργανωτική συνοχή και συνεπή πολιτική τοποθέτηση.
Το ενδιαφέρον είναι ότι και τα δύο νέα εγχειρήματα φαίνεται να ασκούν πίεση κυρίως στο εσωτερικό της αντιπολίτευσης. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται πλέον σε πολύ πιο δύσκολη θέση, καθώς βλέπει τον ανταγωνισμό να γίνεται ταυτόχρονα διπλός: από τη μία ο γνώριμος προοδευτικός πόλος που επιχειρεί να ξαναχτίσει ο Αλέξης Τσίπρας, από την άλλη μια νέα πολιτική παρουσία που διεκδικεί χώρο με διαφορετικούς όρους. Αυτό αυξάνει την πίεση προς τη Χαριλάου Τρικούπη να επαναδιατυπώσει καθαρότερα τη δική της πολιτική πρόταση.
Παράλληλα πιέζονται και μικρότεροι σχηματισμοί, καθώς η είσοδος δύο νέων φορέων αυξάνει τον κατακερματισμό και κάνει πιο δύσκολη τη διατήρηση διακριτής παρουσίας. Ήδη οι πρώτες μετρήσεις αποτυπώνουν μετακινήσεις και νέες ισορροπίες, επιβεβαιώνοντας ότι το πολιτικό σκηνικό είναι πολύ πιο ρευστό απ’ ό,τι φαινόταν λίγες εβδομάδες πριν.
Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό: η νέα κινητικότητα θα οδηγήσει τελικά σε δημιουργική ανασύνθεση της αντιπολίτευσης ή σε ακόμη μεγαλύτερο κατακερματισμό; Υπάρχουν επιχειρήματα και για τις δύο αναγνώσεις. Από τη μία, η εμφάνιση νέων σχημάτων μπορεί να ενεργοποιήσει πολιτικά ακροατήρια που είχαν απομακρυνθεί και να ανανεώσει τον δημόσιο διάλογο. Από την άλλη, όσο περισσότεροι παίκτες μπαίνουν στο ίδιο γήπεδο τόσο δυσκολότερη γίνεται η συγκρότηση ενιαίου αφηγήματος και πειστικής εναλλακτικής πρότασης εξουσίας.
Σε κάθε περίπτωση, η εικόνα της αντιπολίτευσης στις μέρες μας δεν θυμίζει σε τίποτα εκείνη των προηγούμενων μηνών. Η «Ελπίδα» και η «ΕΛΑΣ» είναι δύο νέες κομματικές παρουσίες, κυρίως όμως είναι οι δύο βασικοί καταλύτες μιας νέας πολιτικής φάσης, όπου η αναζήτηση εκπροσώπησης, η σύγκρουση στρατηγικών και η μάχη για ζωτικό πολιτικό χώρο μπαίνουν σε νέα φάση.
Το ποιος θα καταφέρει να μετατρέψει την πρώτη δυναμική σε σταθερή πολιτική παρουσία μένει να αποδειχθεί. Εκείνο που ήδη φαίνεται είναι ότι ο χώρος της αντιπολίτευσης μεταλλάσσεται με ταχύτητα και όρους δομικών αλλαγών, συνεπώς οι βεβαιότητες περιορίζονται και η επόμενη περίοδος προμηνύεται από τις πιο ανοιχτές και ενδιαφέρουσες των τελευταίων ετών.
0 σχόλια: