Σάββατο 3 Νοεμβρίου 2012

Είναι ο Νομπελίστας Μο Γιαν ο Κινέζος Κάφκα;

Η Washington Post τον συνέκρινε με τον Γκόργκι, κάποιοι άλλοι με τον Κάφκα, αφού τα κείμενά του, αν και λυρικά είναι ταυτόχρονα καταγγελτικά, διεισδύοντας στη σκαιότητα, την μνησικακία αλλά και το συναισθηματικό πλούτο και τη γενναιότητα που συναντά κανείς στην αγροτική κοινωνία της Κίνας.

Ο Κινέζος Μο Γιαν (ψευδώνυμο του Γκουάν Μογιέ), ο συγγραφέας που πήρε στις αρχές του Οκτωβρίου το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2012, δεν ήταν στα φαβορί των φετινών βραβείων. Αυτό δεν τον εμπόδισε όμως να αφήσει πίσω του τον Ιάπωνα Χαρούκι Μουρακάμι, που οι περισσότεροι στοιχημάτιζαν ότι θα είναι ο νικητής.

Αυτό κάνει τον 57χρονο Μο Γιαν τον πρώτο Κινέζο νομπελίστα στα 111 χρόνια του θεσμού, με εξαίρεση τον πολιτογραφημένο Γάλλο, Γκάο Ξινγκιάν, που βραβεύτηκε το 2000.

Η Washington Post τον συνέκρινε με τον Γκόργκι, κάποιοι άλλοι με τον Κάφκα, αφού τα κείμενά του, αν και λυρικά είναι ταυτόχρονα καταγγελτικά

Το θέμα πήρε (δικαίως) μεγάλη έκταση στη διψασμένη για διεθνή αναγνώριση Κίνα. Το τηλεοπτικό δίκτυο CCTV διέκοψε το κεντρικό δελτίο ειδήσεων για να αναγγείλει τη βράβευση, ενώ ο ίδιος ο συγγραφέας είπε ότι νιώθει "χαρούμενος και φοβισμένος".

Το πρώτο συναίσθημα είναι απολύτως κατανοητό. Δεν είναι και λίγο να πάρεις Νόμπελ Λογοτεχνίας (ποιος συγγραφέας δεν θα το ήθελε άλλωστε), ιδίως αν μαζί με τη δόξα παίρνεις και ζεστό χρήμα: 8 εκατομμύρια κορώνες συνοδεύουν το βραβείο, δηλαδή περίπου 925.000 ευρώ.

Όσο για το φόβο, οι μεγάλες αλλαγές σχεδόν πάντα μας φοβίζουν, ακόμα κι αν είναι για καλό, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι η συγγραφική σου φήμη θα αποκτήσει παγκόσμια εμβέλεια και τα φώτα της δημοσιότητας θα πέφτουν πάνω σου για πολύ καιρό. Και αυτό, για κάποιος ανθρώπους είναι τρομακτικό, ειδικά αν δέχονται εκτός από επευφημίες και τα πικρά βέλη της καθόλου κολακευτικής κριτικής.

Αυτοί που κατακρίνουν τον Μο Γιαν για οσφυοκαμψία απέναντι στο κινεζικό καθεστώς είναι πολλοί, λαμβάνοντας υπόψη τους ότι είναι αντιπρόεδρος της κρατικοδίαιτης Εταιρείας Συγγραφέων, άρα μέρος του συστήματος.

Χαρακτηριστική είναι η αντίδραση των Γερμανών Βιβλιοπωλών, που έσπευσαν να δώσουν το βραβείο τους σε έναν αντικαθεστωτικό Κινέζο συγγραφέα, τον Λιάο Γιου.

Αλλά μάλλον τον αδικούν. Ο Μο Γιαν θίγει με τον δικό του τρόπο, συμβολικά μεν ξεκάθαρα δε, τα κακώς κείμενα της σημερινής Κίνας: τη βία, τη γραφειοκρατία, την ασφυκτική πίεση που ασκεί ο κρατισμός. Αλλά δεν μπορεί να πει περισσότερα, υπάρχει και η λογοκρισία.

Στο βιβλίο του "Οι Μπαλάντες του Σκόρδου" που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη, για παράδειγμα, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν καταλαβαίνει τις αναφορές του συγγραφέα στη διαφθορά και τη βία του κράτους απέναντι στον πολίτη αλλά και του ενός πολίτη απέναντι στον άλλο, ακόμα και μέσα στο οικογενειακό πλαίσιο. Δεν είναι τυχαίο ότι το μυθιστόρημα απαγορεύτηκε στην Κίνα, αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που ο Μο Γιαν παραιτήθηκε από το στρατό.

Ο Μο Γιαν θίγει με τον δικό του τρόπο, συμβολικά μεν ξεκάθαρα δε, τα κακώς κείμενα της σημερινής Κίνας

Προβλήματα με την πανταχού παρούσα λογοκρισία είχαν επίσης τα βιβλία του "Η δημοκρατία του κρασιού" (2001), "Μεγάλα στήθη και φαρδιές περιφέρειες" (2003) αλλά και το παλαιότερο "Κόκκινοι Αγροί" (1987), που μεταφέρθηκε και στον κινηματογράφο από τον Ζανγκ Γιμού. Αν χάιδευε τα αυτιά του καθεστώτος, θα έκοβε η λογοκρισία τα βιβλία του;

Παρά τις δυσκολίες, ο Μο Γιαν δεν εγκατέλειψε ποτέ την Κίνα κι ας είχε δεχτεί πολλές φορές προτάσεις από το δυτικό κόσμο. Σήμερα ζει στο ίδιο σπίτι με την κόρη και το γαμπρό του και η αγαπημένη του συνήθεια, εκτός απ΄το να γράφει, είναι, όπως λέει ο ίδιος, να τρώει ντάμπλινγκς στα εστιατόρια του Πεκίνου, κάτι που, με το χρηματικό έπαθλο του Νόμπελ, θα μπορεί πλέον να κάνει όσο συχνά θέλει.

Πηγη